Ortaklık ve Hissedar Uyuşmazlıkları

Birlikte kurulan bir şirket, çoğu zaman ortakların güven ve uyum içinde çalıştığı bir başlangıçtan doğar. Ancak yıllar geçtikçe kâr dağıtımı, yönetim tarzı ya da şirketin geleceğine ilişkin görüş ayrılıkları ortaklık uyuşmazlığına dönüşebilir. Limited ve anonim şirketlerde hissedarlar arasındaki bu anlaşmazlıklar zamanında yönetilmezse, işletmeyi kilitleyecek ve değer kaybettirecek noktaya gelebilir. Bu rehberde ortaklık ve hissedar uyuşmazlıklarının tipik sebeplerini, önleyici araçları ve çözüm yollarını; ortaklıktan çıkma ile çıkarılma başta olmak üzere ele alıyoruz.

Ortaklık Uyuşmazlığının Tipik Sebepleri

Şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklar farklı görünseler de genellikle birkaç temel başlıkta toplanır:

• Kâr dağıtımı anlaşmazlığı: Bir grup ortak kârın dağıtılmasını isterken, diğerleri kârın şirkette bırakılıp yeniden yatırıma yönlendirilmesini savunabilir. Sürekli kâr dağıtmama, azınlıkta kalan ortağı hakkına ulaşamaz hale getirebilir.
• Yönetim ve kontrol çekişmesi: Şirketi kimin, nasıl yöneteceği; müdür veya yönetim kurulu üyelerinin seçimi ve yetkileri sık çatışma alanıdır.
• Güven kaybı ve şeffaflık sorunu: Ortağın bilgi alma ve inceleme hakkının engellenmesi, şirket kaynaklarının kişisel çıkar için kullanıldığı şüphesi güveni zedeler.
• Şirketin kilitlenmesi (deadlock): Payların eşit dağıldığı (ör. yüzde 50-50) yapılarda ortaklar karar alamaz hale gelir; genel kurul çalışamaz, şirket yönetilemez duruma düşer.

Pay Sahipleri (Ortaklık) Sözleşmesinin Önleyici Rolü

Uyuşmazlıkların birçoğu, aslında şirket kurulurken atılabilecek bir adımla önlenebilir: pay sahipleri sözleşmesi (ortaklık sözleşmesi / shareholders agreement). Esas sözleşmenin yanında düzenlenen bu ayrı sözleşme, ortakların birbirine karşı hak ve yükümlülüklerini ayrıntılı biçimde belirler. İyi hazırlanmış bir metin genellikle şu konuları içerir:

• Kâr dağıtım politikası ve önemli kararlarda aranacak nitelikli çoğunluklar,
• Karar kilitlenmesi (deadlock) halinde uygulanacak çözüm mekanizmaları,
• Pay devri kısıtlamaları; önalım (ön alım), birlikte satma ve satışa katılma hakları,
• Ortaklıktan çıkış (exit) senaryoları ve payların değerleme yöntemi,
• Rekabet yasağı ve gizlilik yükümlülükleri.

Bu noktaların en baştan netleştirilmesi, ilerleyen yıllarda ortaya çıkabilecek pek çok anlaşmazlığı daha doğmadan çözer. Şirket kurarken doğru türü seçmek de bu açıdan belirleyicidir; konuyu ayrıntılı ele aldığımız şirket kuruluşu rehberimize göz atabilirsiniz.

Genel Kurul Kararlarının İptali Davası

Ortaklık uyuşmazlıkları çoğu zaman bir genel kurul kararı üzerinden somutlaşır. Kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı alınan genel kurul kararlarına karşı, Türk Ticaret Kanunu'nun 445 ve devamı maddeleri uyarınca iptal davası açılabilir. Davanın temel özellikleri şunlardır:

• Süre: İptal davası kural olarak karar tarihinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır.
• Yetkili mahkeme: Şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesi.
• Dava açabilecekler: Toplantıya katılıp olumsuz oy kullanarak muhalefetini tutanağa geçirten pay sahipleri başta olmak üzere kanunda sayılan kişiler (ayrıca çağrının usulsüzlüğü gibi belirli hallerde toplantıya katılmayanlar).

Kanuna veya esas sözleşmenin temel hükümlerine ağır aykırılık ya da genel kurulun toplanmasındaki esaslı sakatlıklar söz konusuysa, iptalin ötesinde kararın butlanının (yokluğunun/geçersizliğinin) tespiti de talep edilebilir.

Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma

Limited şirkette bir ortağın şirketten ayrılması, Türk Ticaret Kanunu'nun 638-640. maddeleri çerçevesinde düzenlenmiştir. İki temel yol vardır:

Ortaklıktan Çıkma

Şirket sözleşmesinde ortağa çıkma hakkı tanınmışsa, ortak bu hükümlere göre şirketten ayrılabilir. Sözleşmede böyle bir imkân yoksa, ortak haklı sebebin varlığı halinde mahkemeden çıkmasına karar verilmesini isteyebilir. Ayrıca bir ortak çıkma davası açtığında, diğer ortaklar da benzer koşullarda çıkmaya katılabilir.

Ortaklıktan Çıkarılma

Şirket, sözleşmede önceden öngörülmüş bir sebebin gerçekleşmesi halinde genel kurul kararıyla ortağı çıkarabilir; çıkarılan ortak bu karara karşı iptal davası açabilir. Bunun yanında şirket, haklı bir sebebin varlığında ortağın mahkeme kararıyla çıkarılmasını da isteyebilir.

Her iki halde de ayrılan ortağa, esas sermaye payının gerçek değerine karşılık gelen bir ayrılma akçesi ödenir. Bu bedelin hesabı, uygulamada uyuşmazlığın en çok tartışılan kısmıdır.

Anonim Şirkette Pay Devri ve Azınlık Hakları

Anonim şirkette pay devri kural olarak daha esnektir ve ortağın "çıkması" temelde payını devretmesiyle gerçekleşir. Ancak esas sözleşmede öngörülen devir kısıtlamaları (bağlam) devri sınırlayabilir. Uyuşmazlık yaşayan pay sahipleri için kanun, belirli oranlardaki (esas olarak sermayenin onda birini, halka açık şirketlerde yirmide birini temsil eden) azınlık pay sahiplerine güçlü koruma araçları tanır:

• Genel kurulun toplantıya çağrılmasını ve gündeme madde eklenmesini isteme,
• Belirli şartlarla özel denetçi (özel denetim) atanmasını talep etme,
• Haklı sebeplerin varlığında şirketin haklı sebeple feshini dava etme,
• Finansal tabloların müzakeresinin ve bazı kararların ertelenmesini isteme.

Haklı Sebeple Fesih ve Alternatif Çözüm

Uyuşmazlığın hiçbir şekilde çözülemediği, güven ilişkisinin tümüyle bittiği durumlarda son çare olarak haklı sebeple fesih davası gündeme gelir. Bu yol, limited şirkette Türk Ticaret Kanunu'nun 636. maddesinde, anonim şirkette ise 531. maddesinde düzenlenmiştir. Anonim şirkette bu davayı, sermayenin belirli bir oranını temsil eden azınlık pay sahipleri açabilir.

Bu davanın en önemli özelliği, mahkemenin yalnızca fesihle sınırlı olmamasıdır. Hâkim; feshe karar verebileceği gibi, davacı pay sahibinin paylarının gerçek değeri ödenerek şirketten çıkarılmasına ya da duruma uygun ve kabul edilebilir başka bir çözüme de karar verebilir. Uygulamada mahkemeler, işletmeyi ve istihdamı ayakta tutan bu ölçülü çözümleri feshe tercih etme eğilimindedir.

Payın Değerlemesi

Ortaklıktan çıkma, çıkarılma veya payın gerçek değerden devri yoluyla çözülen uyuşmazlıklarda kilit soru, payın gerçek değerinin nasıl belirleneceğidir. Değerleme genellikle bilirkişi veya bağımsız uzman marifetiyle; şirketin net aktif değeri, gelir/nakit akışı yöntemleri ve piyasa çarpanları birlikte değerlendirilerek yapılır. Değerlemenin hangi tarihe göre yapılacağı ve hangi yöntemin esas alınacağı sonucu ciddi biçimde etkilediğinden, bu aşama teknik ve hukuki uzmanlık gerektirir.

Çözüm Yolları Karşılaştırma Tablosu

Ortaklık uyuşmazlıklarında başvurulabilecek başlıca yolları, şirket türüne göre aşağıdaki tabloda özetliyoruz. Her somut olayın kendine özgü olduğu unutulmamalıdır:

Görüldüğü gibi, aynı uyuşmazlık için birden fazla hukuki yol bulunabilir. Hangisinin izleneceği; şirket türüne, pay yapısına, elde edilmek istenen sonuca ve delil durumuna göre değişir. Bu değerlendirmenin bir şirket avukatı ile birlikte yapılması, hem hak kaybını hem de gereksiz dava yükünü önler. Gebze ve çevresindeki ticari uyuşmazlıklar için Gebze şirket avukatı sayfamızdan detaylı bilgi alabilirsiniz.

Resmi Kaynaklar

Ortaklık ve hissedar uyuşmazlıklarında temel dayanak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'dur. Konuya ilişkin içtihatlar için Yargıtay kararları da yol gösterici niteliktedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız. Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği'ne uygun olarak hazırlanmıştır.